直説法能動相
| |
第一活用 |
第二活用 |
第三活用A |
第三活用B |
第四活用 |
| 単数 |
1 |
amo |
moneo |
rego |
capio |
audio |
| 2 |
amas |
mones |
regis |
capis |
audis |
| 3 |
amat |
monet |
regit |
capit |
audit |
| 複数 |
1 |
amamus |
monemus |
regimus |
capimus |
audimus |
| 2 |
amatis |
monetis |
regitis |
capitis |
auditis |
| 3 |
amant |
monent |
regunt |
capiunt |
audiunt |
| 不定法 |
amare |
monere |
regere |
capere |
audire |
- 赤字は長母音。
- 見出し語の不定詞の欄が -ere なら第二活用。-ire ならば、eo(行く)との合成動詞。
| 未完了 |
語尾 |
第一活用 |
第二活用 |
第三活用A |
第三活用B |
第四活用 |
| 単数 |
1 |
-bam |
amabam |
monebam |
regebam |
capiebam |
audiebam |
| 2 |
-bas |
amabas |
monebas |
regebas |
capiebas |
audiebas |
| 3 |
-bat |
amabat |
monebat |
regebat |
capiebat |
audiebat |
| 複数 |
1 |
-bamus |
amabamus |
monebamus |
regebamus |
capiebamus |
audiebamus |
| 2 |
-batis |
amabatis |
monebatis |
regebatis |
capiebatis |
audiebatis |
| 3 |
-bant |
amabant |
monebant |
regebant |
capiebant |
audiebant |
- amabam: -ba-が出たら未完了過去
- 第一活用以外では-e-も出る。このeは長母音。
| 未来 |
(一・二) |
第一活用 |
第二活用 |
(三・四) |
第三活用A |
第三活用B |
第四活用 |
| 単数 |
1 |
-bo |
amabo |
monebo |
-am |
regam |
capiam |
audiam |
| 2 |
-bis |
amabis |
monebis |
-es |
reges |
capies |
audies |
| 3 |
-bit |
amabit |
monebit |
-et |
reget |
capiet |
audiet |
| 複数 |
1 |
-bimus |
amabimus |
monebimus |
-emus |
regemus |
capiemus |
audiemus |
| 2 |
-bitis |
amabitis |
monebitis |
-etis |
regetis |
capietis |
audietis |
| 3 |
-bunt |
amabunt |
monebunt |
-ent |
regent |
capient |
audient |
| 不定法 |
|
amaturus esse |
moniturus
esse |
|
recturus esse |
capiturus esse |
auditurus esse |
- 第一活用・第二活用では-bi-が出たら未来。(例:
amabis)
- 第三活用・第四活用では-bi-が出ない。現在形と紛らわしい。
- 未来不定詞は、未来分詞+esse(esseは省略可)
- 二人称の未来は命令も意味する。
| 完了 |
語尾 |
第一活用 |
第二活用 |
第三活用A |
第三活用B |
第四活用 |
| 単数 |
1 |
-i |
amavi |
monui |
rexi |
cepi |
audivi |
| 2 |
-isti |
amavisti |
monuisti |
rexisti |
cepisti |
audivisti |
| 3 |
-it |
amavit |
monuit |
rexit |
cepit |
audivit |
| 複数 |
1 |
-imus |
amavimus |
monuimus |
reximus |
cepimus |
audivimus |
| 2 |
-istis |
amavitis |
monuitis |
rexitis |
cepitis |
audivitis |
| 3 |
-erunt |
amaverunt (-ere) |
monuerunt (-ere) |
rexerunt (-ere) |
ceperunt (-ere) |
audiverunt (-ere) |
| 不定法 |
-isse |
amavisse |
monuisse |
rexisse |
cepisse |
audivisse |
- 三人称複数は-erunt(eは古典期では短母音)、のほか-ereもあり。
- vが脱落して母運融合することがある(上表の通りになるとは限らない)。
- 完了形: 完了幹+語尾(人称語尾)
- 完了不定形: 完了幹+isse
- 完了幹: v型(第一・第四)、u型(第二・第三)、sがつくもの、a→e、そのほかいろいろ。
- 現在幹が無く、完了形が見出しになっている語がある。
(例: memini。-iになっていたらこのタイプ)
完了の用法
- 現在完了の意味でも、アオリストの意味でも使う。
- アオリスト的に使う場合は、歴史的現在(過去のことだが現在形で書く)が混在して使われることもある。
- 現在完了としては、「〜し終えた」「今は〜ではない」という意味合いが出る。
| 過去完了 |
語尾 |
第一活用 |
第二活用 |
第三活用A |
第三活用B |
第四活用 |
| 単数 |
1 |
-eram |
amaveram |
monueram |
rexeram |
ceperam |
audiveram |
| 2 |
-eras |
amaveras |
monueras |
rexeras |
ceperas |
audiveras |
| 3 |
-erat |
amaverat |
monuerat |
rexerat |
ceperat |
audiverat |
| 複数 |
1 |
-eramus |
amaveramus |
monueramus |
rexeramus |
ceperamus |
audiveramus |
| 2 |
-eratis |
amaveratis |
monueratis |
rexeratis |
ceperatis |
audiveratis |
| 3 |
-erant |
amaverant |
monuerant |
rexerant |
ceperant |
audiverant |
- 語尾はすべての活用に共通。
- 過去完了: 完了幹+sumの未完了過去
| 未来完了 |
語尾 |
第一活用 |
第二活用 |
第三活用A |
第三活用B |
第四活用 |
| 単数 |
1 |
-ero |
amavero |
monuero |
rexero |
cepero |
audivero |
| 2 |
-eris |
amaveris |
monueris |
rexeris |
ceperis |
audiveris |
| 3 |
-erit |
amaverit |
monuerit |
rexerit |
ceperit |
audiverit |
| 複数 |
1 |
-erimus |
amaverimus |
monuerimus |
rexerimus |
ceperimus |
audiverimus |
| 2 |
-eritis |
amaveritis |
monueritis |
rexeritis |
ceperitis |
audiveritis |
| 3 |
-erint |
amaverint |
monuerint |
rexerint |
ceperint |
audiverint |
- 語尾はすべての活用に共通。
- 未来完了: 完了幹+sumの未来形